Miras Hukuku

Mirasbırakan sağlığında bazı mirasçılarına diğerlerine oranla daha fazla kazandırmada bulunmuş olabilir; örneğin bir çocuğuna ev almış, diğerine herhangi bir katkı yapmamış olabilir. Türk Medeni Kanunu'nun 669. ve devamı maddeleri, mirasçılar arasındaki bu eşitsizliği gidermek için denkleştirme (katma) kurumunu düzenler. Yasal mirasçılardan her biri, mirasbırakanın sağlığında kendisine yapılmış olan ve denkleştirmeye tabi kazandırmaları terekeye eklemekle yükümlüdür; bu sayede paylaşım daha dengeli bir tabana oturur.

Hangi kazandırmalar denkleştirmeye tabidir?

• Çeyiz ve kuruluş sermayesi olarak yapılan ödemeler
• Bir mal varlığının devri yoluyla yapılan kazandırmalar
• Borçtan kurtarma ve benzeri edimler
• Olağan hediyeler denkleştirmeye tabi değildir; eğitim ve bakım giderleri de kural olarak bu kapsamda sayılmaz

Denkleştirme nasıl yapılır?

Denkleştirmeye tabi kazandırmalar, kazandırmanın yapıldığı tarihteki değeri üzerinden terekeye eklenir ve miras payları bu eklenmiş tutar üzerinden yeniden hesaplanır. Kazandırmayı almış olan mirasçının payından, aldığı tutar düşülerek denge sağlanır. Mirasbırakan, kazandırmayı yaparken denkleştirmeye tabi olmayacağını açıkça belirtmişse bu irade esas alınır.

Denkleştirme davası nasıl açılır?

Denkleştirme talebi, miras paylaşımı davası içinde ileri sürülebileceği gibi, mirasçılar arasında bu konuda ayrı bir uyuşmazlık varsa bağımsız bir dava olarak da açılabilir. Davada, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların varlığı ve miktarı banka kayıtları, tapu kayıtları ve tanık beyanları gibi delillerle ispatlanmalıdır; bu tür davalarda delillerin zamanla kaybolma riski bulunduğundan erken harekete geçilmesi önerilir.

Mirasçılar arasında ortaklığın giderilmesi

Miras payları paylaştırılmadan önce tereke, mirasçılar arasında elbirliği mülkiyeti şeklinde ortak bulunur. Mirasçılardan biri, terekenin paylaştırılmasını isteyebilir; anlaşma sağlanamazsa sulh hukuk mahkemesinde ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası açılabilir. Bu dava sonucunda tereke malları aynen taksim edilebileceği gibi, satılarak bedeli mirasçılar arasında paylaştırılabilir.

Mirasbırakanın borçları mal varlığından fazlaysa mirasçılar, Türk Medeni Kanunu'nun 605. ve devamı maddeleri uyarınca mirası reddedebilir. Ret, mirasın açıldığını öğrenme tarihinden itibaren üç ay içinde, sulh hukuk mahkemesine yapılacak bir beyanla gerçekleştirilir; bu süre hak düşürücüdür. Mirasçı, bu süre içinde terekeyi karıştıracak işlemler yapmışsa mirası reddetme hakkını kaybedebilir.

Tenkis davası

Mirasbırakan, saklı paylı mirasçıların (altsoy, ana-baba ve eşin) kanuni paylarını zedeleyecek biçimde tasarrufta bulunmuşsa, bu mirasçılar tenkis davası açarak tasarrufun saklı payı aşan kısmının iptalini isteyebilir. Tenkis davası, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl, her halde vasiyetnamenin açılması veya diğer tasarrufun öğrenilmesinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Saklı pay oranları mirasçının sınıfına göre değişir; bu oranların doğru hesaplanması, tenkis talebinin kapsamını doğrudan belirler.

Veraset belgesi nasıl alınır?

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı), sulh hukuk mahkemesinden veya noterden talep edilebilir. Mirasçılar arasında bir uyuşmazlık yoksa noter aracılığıyla hızlı biçimde alınması mümkündür; uyuşmazlık varsa mahkeme yoluna başvurulması gerekir. Bu belge, mirasçıların tapu, banka ve diğer kurumlarda miras hisselerini kullanabilmeleri için temel bir dayanaktır. Mirasın reddi, tenkis veya denkleştirme gibi bir sürecin söz konusu olduğu dosyalarda, veraset belgesinin alınmasından önce bu konuların değerlendirilmesi önemlidir.

Mirasın hükmen reddi

Mirasbırakanın ölümü sırasında borca batık olduğu, yani mal varlığının borçlarını karşılamaya yetmediği açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse, mirasçıların ayrıca üç aylık süre içinde ret beyanında bulunmasına gerek kalmaksızın miras reddedilmiş sayılabilir; bu duruma hükmen ret denir. Ancak bu yolun uygulanabilmesi için mirasbırakanın acizliğinin resmen belirlenmiş olması gerekir; aksi halde mirasçıların üç aylık süre içinde açık bir ret beyanında bulunması gerekliliği devam eder.

Vasiyetnamenin iptali davası

Vasiyetname, mirasbırakanın ehliyetsizliği, iradesinin fesada uğratılması (hile, tehdit) veya kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmaması hallerinde iptal edilebilir. Bu dava, vasiyetnamenin tenkisinden farklıdır; iptal davasında vasiyetnamenin tamamının veya bir bölümünün geçersizliği ileri sürülürken, tenkis davasında geçerli bir vasiyetnamenin saklı payı aşan kısmının indirilmesi istenir. İki dava bazen aynı dosyada birlikte de gündeme gelebilir.

Mirasçılıktan çıkarma (ıskat)

Mirasbırakan, saklı paylı bir mirasçısını ancak kanunda sayılan ağır sebeplerin varlığı halinde, örneğin mirasçının kendisine veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülükleri önemli ölçüde yerine getirmemesi durumunda mirasçılıktan çıkarabilir. Bu irade, vasiyetnamede sebebiyle birlikte açıkça belirtilmelidir; sebebin gerçekliği yeterli delillerle ispatlanamazsa ıskat geçersiz sayılır ve ilgili mirasçı saklı payını eksiksiz biçimde talep edebilir.

Mirasçılık belgesinin iptali

Sonradan ortaya çıkan bir mirasçı ya da mirasçılık sıfatının hatalı belirlendiğinin anlaşılması halinde, daha önce verilmiş bir mirasçılık belgesinin iptali ve yeniden düzenlenmesi talep edilebilir. Bu dava, gerçek mirasçıların haklarının korunması açısından önemlidir; özellikle evlilik dışı soybağının sonradan tespit edildiği veya bir vasiyetnamenin sonradan bulunduğu durumlarda gündeme gelir ve mirasçılar için yeniden değerlendirme fırsatı sunar.

Miras hukukuna ilişkin süreçlerin büyük bölümü kısa ve hak düşürücü sürelere tabidir; bu nedenle bir yakının vefatının ardından mümkün olan en kısa sürede terekenin kapsamının ve mirasçıların durumunun hukuki açıdan değerlendirilmesi, ileride telafisi güç hak kayıplarının önüne geçer. Terekeye ait banka hesapları, taşınmazlar ve varsa şirket paylarının eksiksiz tespiti, hem paylaşımın doğru yapılması hem de denkleştirme ve tenkis gibi taleplerin sağlıklı hesaplanması açısından sürecin ilk ve en önemli adımıdır. Terekeye dahil bir mal varlığının eksik veya hatalı tespiti, ileride açılacak paylaşım davasının yeniden görülmesine yol açabileceğinden bu aşamanın özenle ve belgeye dayalı biçimde yürütülmesi gerekir. Mirasçılar arasında güven ilişkisinin korunması da terekenin şeffaf ve eksiksiz biçimde, saklanan hiçbir unsur olmaksızın ortaya konmasıyla yakından ilgilidir ve ileride çıkabilecek güvensizlik temelli uyuşmazlıkların önüne geçer.