Boşanma ve Aile Hukuku

Evlilik süresince ailenin barınma ihtiyacını karşılayan taşınmaz, Türk Medeni Kanunu'nda özel bir korumadan yararlanır. Kanunun 194. maddesine göre eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadan aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, konutu devredemez veya üzerinde sınırlı bir ayni hak kuramaz. Eşlerden biri, tapu müdürlüğüne başvurarak konutun aile konutu olduğu şerhini koydurabilir; bu şerh, konutun bilgisi dışında elden çıkarılmasını önlemeyi amaçlar.

Mal rejimi sözleşmeleri

Eşler, evlenmeden önce veya evlilik süresince noterde düzenlenecek bir sözleşmeyle kanunda sayılan mal rejimlerinden birini seçebilir. Herhangi bir sözleşme yapılmamışsa kanun gereği edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Mal ayrılığı veya paylaşmalı mal ayrılığı gibi rejimlerin seçilmesi, boşanma anında yapılacak tasfiyenin kapsamını önemli ölçüde değiştirir; bu nedenle evlilik öncesinde veya sonrasında bu konuda bilinçli bir tercih yapmak, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları azaltır.

Şiddete karşı koruma tedbirleri

Aile içinde şiddete uğrayan veya şiddet tehlikesiyle karşı karşıya kalan kişiler, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbir talep edebilir. Bu tedbirler arasında şiddet uygulayanın ortak konuttan uzaklaştırılması, iletişim kurmasının yasaklanması ve geçici maddi destek bulunur. Tedbir talepleri, boşanma davasından bağımsız olarak ve hızlı biçimde değerlendirilir; bu nedenle acil bir tehlike söz konusuysa ayrı bir başvuru yoluna gidilmesi önerilir.

Her dosyada süreci şu adımlarla yürütürüz:

1. Evlilik birliğine, mal varlığına ve varsa çocuklara ilişkin belgelerin toplanması
2. Mal rejimi ve aile konutuna ilişkin hakların tespiti
3. Dava dilekçesinin veya protokolün hazırlanması, duruşmaların takibi
4. Kararın kesinleşmesi ve tapu, nüfus kayıtlarına işlenmesinin izlenmesi

Velayet ve çocukla kişisel ilişki

Boşanma sürecinde ortak çocuklar varsa velayet, en çok tartışılan konulardan biridir. Mahkeme velayet kararını verirken tek ölçüt olarak çocuğun üstün yararını gözetir; ebeveynlerin maddi gücü, eğitim düzeyi veya kusur durumu tek başına belirleyici değildir. Gerektiğinde pedagog veya sosyal çalışmacıdan rapor alınır, idrak çağındaki çocuğun görüşü de dinlenebilir. Velayeti kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişki; hafta sonu, bayram ve yaz tatili dönemleri ayrı ayrı belirtilerek düzenlenir. Çocuğun yararını olumsuz etkileyen yeni bir durum ortaya çıkarsa, velayet kararı sonradan değiştirilebilir.

Evlat edinme ve soybağı uyuşmazlıkları

Aile hukuku kapsamında değerlendirilen bir diğer konu da evlat edinme ve soybağının reddi gibi süreçlerdir. Evlat edinme, Türk Medeni Kanunu'nda sayılan yaş, süre ve rıza şartlarına bağlanmıştır; mahkeme sürecin her aşamasında çocuğun yararını gözetir. Soybağının reddi davası ise kanunda öngörülen kısa sürelere tabidir; bu nedenle böyle bir durumla karşılaşan kişinin vakit kaybetmeden hukuki destek alması önemlidir.

Boşanma davalarında tarafları en çok meşgul eden konulardan biri, evlilik süresince edinilen malların nasıl paylaşılacağıdır. 1 Ocak 2002'den sonra edinilen mallar bakımından, eşler aksini kararlaştırmamışsa yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Boşanmayla birlikte mal rejimi dava tarihi itibarıyla sona erer ve her eş, diğerinin edinilmiş mallarındaki artık değerin yarısı üzerinde katılma alacağı talep edebilir; kişisel mallar bu paylaşıma dahil edilmez.

Katılma alacağının hesaplanması

Katılma alacağı hesaplanırken önce her eşin edinilmiş ve kişisel malları ayrıştırılır, ardından her mal grubunun değeri belirlenir. Tapu, banka, araç ve şirket kayıtlarının eksiksiz incelenmesi, gerçek mal varlığının ortaya konması açısından önemlidir. Malın üçüncü kişilere devredildiği durumlarda, devrin denkleştirme hesabına dahil edilip edilmeyeceği ayrıca tartışılabilir.

Maddi ve manevi tazminat

Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen bir menfaati zedelenen, kusursuz veya daha az kusurlu eş, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Boşanmaya yol açan olaylar nedeniyle kişilik hakkı zedelenen eş ise ayrıca manevi tazminat talep edebilir. Bu talepler boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebileceği gibi, kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla da istenebilir.

Nişanın bozulmasından doğan talepler

Nişanlanma evlilik kadar güçlü bir bağ doğurmasa da haklı bir sebep olmaksızın bozulması halinde kusurlu taraftan maddi ve manevi tazminat istenebilir; nişan nedeniyle yapılan hediyelerin iadesi de talep edilebilir. Bu talepler, nişanın sona erdiği tarihten itibaren bir yıllık zamanaşımına tabidir. Mal paylaşımı ve tazminat taleplerinin baştan doğru kurgulanması, davanın seyrini doğrudan etkiler; nafaka hakkında ön fikir edinmek isterseniz nafaka hesaplama aracımızı da inceleyebilirsiniz.

Katkı payı alacağı: 2002 öncesi edinilen mallar

1 Ocak 2002 tarihinden önce edinilen mallar için yasal mal rejimi uygulanmaz; bu dönemde edinilen mallar bakımından Yargıtay içtihatlarıyla şekillenen katkı payı alacağı davası gündeme gelir. Bu davada, malın edinilmesine kimin ne oranda katkı sağladığı somut delillerle (banka kayıtları, gelir belgeleri, tanık beyanları) ispatlanmaya çalışılır. 2002 öncesi ve sonrası dönemleri kapsayan dosyalarda iki farklı hukuki rejimin bir arada değerlendirilmesi gerekebileceğinden, bu tür dosyaların dikkatle incelenmesi önemlidir.

Boşanma sonrası soyadı ve nafaka ilişkisi

Kadın eş, boşanmayla birlikte evlenmeden önceki soyadını kullanmaya başlar; ancak işinde tanınmışlık gibi haklı bir sebebin varlığı halinde, hâkimden evlilik soyadını kullanmaya devam etmesine izin verilmesini isteyebilir. Bu talep çoğu zaman mal paylaşımı veya nafaka talepleriyle birlikte değerlendirilir ve dava dilekçesinde ayrıca belirtilmesi gerekir. Benzer biçimde, evlilik birliği içinde kullanılan ortak banka hesapları ve kredi kartı borçlarının paylaşımı da uygulamada sık tartışılan bir konudur; bu borçların kime ait olduğu, hangi amaçla kullanıldığına göre ayrıca değerlendirilir.